Tortib sotiladigan tovar: namlik, to'kilish va qadoq farqi

Un, shakar, guruch, no'xat, don: bu tovarlar qop bilan keladi, ammo ularning qoldig'ini sanash donalab hisoblashdan farq qiladi. Qop soni to'g'ri chiqsa ham, vazn mos kelmasligi mumkin: nam havoda un og'irlashadi, yirtilgan qopdan tovar to'kiladi, zavod qadoqlari ham doim aynan 50 kg bo'lavermaydi. Natijada hisobchi «kamomad» deydi, omborchi «hammasi joyida» deydi, ikkalasi ham qisman haq. Quyida tortiladigan tovar qoldig'ini sanash va tabiiy yo'qotishni haqiqiy kamomaddan ajratish usuli.

Vazn nega o'zgaradi

• namlik: nam omborda un va shakar havodan suv tortadi, issiq va quruq joyda esa don biroz qurib qoladi. Vazn mavsum bilan siljiydi;
• qadoq farqi: qopning nominal vazni 50 kg, haqiqiy vazni esa partiyaga qarab bir oz kam yoki ko'p bo'lishi mumkin;
• to'kilish: yirtilgan qop, qayta qadoqlash, ortish va tushirish paytida;
• brutto va netto: qop va plyonkaning og'irligi tovar og'irligiga qo'shilib ketishi mumkin;
• tarozi xatosi: tekshirilmagan tarozi yil bo'yi bir tomonga farq berib turadi.

Bularning birortasi o'g'irlik emas, lekin hisobda hammasi bir xil «kamomad» bo'lib ko'rinadi. Shu sababli avval ularni ajratish kerak.

Qanday sanash

1. Avval qop sonini sanang. Bu asosiy ko'rsatkich, paddonlarda qatlam × qop formulasi ishlaydi.
2. Keyin vaznni tanlab tekshiring: tasodifiy 10 ta qopni tarozida torting va o'rtachasini toping. Pozitsiyada qop ko'p bo'lsa, tanlovni 20 taga ko'paytiring.
3. Ochilgan va yirtilgan qoplarni alohida torting va «ochiq qoldiq» qatoriga yozing.
4. Uyum yoki bunkerdagi quyma tovar uchun «ko'z bilan» hajm baholash ishonchsiz. Ishonchli yo'l: kirimda tortilgan va sotuvda tortilgan vaznlar bo'yicha hisoblangan qoldiqni sanoq kunida nazorat tortish bilan tekshirish.

Shartli misol: 200 qop un, nominal vazn 50 kg, jami 10 000 kg. Tanlangan 10 ta qop 497 kg tortdi, o'rtachasi 49,7 kg. Farq: (50 − 49,7) × 200 = 60 kg. Kilogramm narxi 6 000 so'm bo'lsa, bu 360 000 so'm. Dasturda 10 000 kg turibdi, haqiqatda 9 940 kg. Bu kamomad emas, qadoq farqi: uni kirimda aniqlash va yetkazib beruvchi bilan hal qilish kerak edi.

To'kilishga misol: yirtilgan 3 ta qop qayta qadoqlanganda polga taxminan 25 kg tovar to'kilgan, uni yig'ib tortishdi. Dalolatnomaga sana, qop soni, to'kilgan vazn, sabab va guvohlar yoziladi. Shunda 25 kg hisobdan chiqariladi va sanoqda sirli kamomad bo'lib chiqmaydi. Yig'ilgan tovar ho'l yoki iflos bo'lsa, uni sotuvga qaytarmang, alohida yozing.

Sanoq jadvalida har pozitsiya uchun quyidagi ustunlar bo'lsin: qop soni, nominal vazn, tortilgan o'rtacha vazn, dasturdagi vazn, farq va izoh. Shunda rahbar qop sonini ham, vaznni ham bitta qatorda ko'radi.

Tabiiy yo'qotishni kamomaddan ajrating

Farqni uch qismga bo'ling va jadvalda uch ustun yuriting:

• qadoq farqi: kirimda tortib aniqlanadi, yetkazib beruvchiga murojaat qilinadi;
• to'kilish va namlik: to'kilgan tovar tortiladi va dalolatnoma bilan hisobdan chiqariladi, namlik tufayli vazn o'zgarishi esa mavsum bo'yicha alohida kuzatiladi;
• tushuntirilmagan farq: faqat shu qism haqiqiy kamomad deb qaraladi va tahlil qilinadi.

Tabiiy kamayish me'yorlari amaldagi tartib yoki korxonaning ichki hujjati bo'yicha belgilanadi. Aniq qiymatni hisobchi va mas'ul mutaxassis bilan kelishib oling, o'zboshimchalik bilan «o'rtacha bir necha foiz» deb yozib qo'ymang.

Tarozini nazorat qiling

Tarozi muddatli tekshiruvdan o'tgan bo'lsin va haftada bir marta sinov yuki bilan tekshirilsin: ma'lum vaznli yukni qo'yib, ko'rsatkichni ko'ring. Sanoq kuni ham bir xil tarozida torting, har bir qopni boshqa tarozida emas. Aks holda sanoqdagi farq tovardan emas, asboblar o'rtasidagi farqdan chiqadi.

Xulosa

Tortiladigan tovarda hisob ikki qavatli: avval qop soni, keyin tanlab tortilgan vazn, farq esa qadoq, to'kilish va haqiqiy kamomadga bo'linadi. SkladBaza kamomad tahlilida farq qayerda va qaysi bosqichda paydo bo'lganini hujjatlar, qayta saralash va qaytarishlar bo'yicha topadi, bu tabiiy yo'qotishni haqiqiy kamomaddan ajratishga ham yordam beradi.